اتصال صحیح لوله برق به جعبه تقسیم یکی از مهمترین مراحل در فرآیند کابل کشی و سیم کشی ساختمان است که نقش حیاتی در ایمنی، کارایی و دوام سیستم برق رسانی ایفا می کند. این اتصال نه تنها باید استحکام مکانیکی لازم را داشته باشد، بلکه باید از نفوذ رطوبت، گرد و غبار و سایر عوامل مخرب محیطی جلوگیری کند. بسیاری از اشخاص که قصد دارند کار سیم کشی و لوله کشی برق ساختمان خود را انجام دهند یا برقکاران تازه کاری که با این موضوع آشنایی کامل ندارند، با چالش های متعددی در زمینه نحوه اتصال لوله های برق به جعبه تقسیم مواجه می شوند.
جعبه تقسیم محلی است که اتصالات برقی در آن قرار می گیرند و سیم ها از طریق لوله برق به داخل آن هدایت می شوند. درک صحیح از نحوه اتصال این دو قطعه و استفاده از تجهیزات مناسب می تواند از بروز مشکلات جدی مانند اتصال کوتاه، آتش سوزی و حتی برق گرفتگی جلوگیری کند. در این مقاله جامع از سه ستاره سمنان ( تولید کننده لوله UPVC برق) تمامی جزئیات مربوط به اتصال لوله برق به جعبه تقسیم، ابزارهای مورد نیاز، انواع اتصالات و نکات ایمنی را به شما ارائه خواهیم داد.
آشنایی مختصر با جعبه تقسیم برق
جعبه تقسیم یک محفظه محافظ است که در سیستم های برق رسانی ساختمان برای گرفتن انشعاب از سیم های اصلی و تغذیه نقاط مختلف استفاده می شود. این جعبه ها جایگاهی امن برای قرارگیری اتصالات برقی فراهم می کنند و از دیده شدن اتصالات جلوگیری می کنند. علاوه بر این، جعبه تقسیم از اتصالات در برابر رطوبت، گرد و خاک، دماهای بالا و آسیب های فیزیکی محافظت می کند.
در سیم کشی ساختمان، اغلب لازم است که از سیم ها انشعاب گرفته شود تا بتوان نقاط مختلفی مانند کلیدها، پریزها و لامپ ها را تغذیه کرد. جعبه تقسیم این امکان را فراهم می کند که یک ورودی از منبع تغذیه داشته باشیم و چندین خروجی به جهات مختلف ایجاد کنیم. این ساختار سازمان یافته باعث می شود که یکپارچگی شبکه حفظ شود و از پراکندگی اتصالات جلوگیری شود.
سوراخ های اتصال در جعبه تقسیم
طراحی سوراخ های پانچ
یکی از ویژگی های مهم جعبه های تقسیم، وجود سوراخ های از پیش طراحی شده در پیرامون بدنه است که به آن ها پانچ یا حذفی می گویند. این سوراخ ها برای ورود لوله های برق به داخل جعبه طراحی شده اند. تعداد این سوراخ ها بسته به سایز جعبه تقسیم متغیر است و معمولاً جعبه های بزرگ تر تعداد سوراخ بیشتری دارند.
طراحی این سوراخ ها هوشمندانه است و باعث افزایش امنیت سیم کشی می شود. در واقع، نمی توان کابل ها را مستقیماً از بخش خارجی وارد جعبه کرد، بلکه باید از طریق لوله های برق و از این سوراخ ها عبور داده شوند. این روش از آسیب به کابل ها جلوگیری می کند و یک سیستم منظم و ایمن ایجاد می کند.
رزوه دار و بدون رزوه
برخی از جعبه های تقسیم دارای سوراخ هایی با رزوه هستند که می توان لوله های برق را مستقیماً به آن ها پیچید. در این نوع، اتصال محکم تر و آسان تر است. اما در بسیاری از جعبه ها، سوراخ ها بدون رزوه هستند و باید از قطعات اتصال دهنده ویژه ای برای اتصال لوله به جعبه استفاده کرد.
انواع لوله برق قابل اتصال به جعبه تقسیم
لوله فولادی برق
لوله های فولادی یا گالوانیزه از استحکام مکانیکی بالایی برخوردارند و در محیط هایی که احتمال ضربه و فشار وجود دارد استفاده می شوند. این لوله ها معمولاً دارای رزوه هستند و می توان آن ها را مستقیماً یا با استفاده از بوشن برنجی به جعبه تقسیم متصل کرد.
لوله PVC برق و لوله UPVC برق
لوله های پلاستیکی پی وی سی و یو پی وی سی ارزان و در برابر خوردگی مقاوم هستند. این لوله ها با استفاده از چسب مخصوص PVC به اتصالات خود متصل می شوند. برای اتصال این نوع لوله های برق به جعبه تقسیم، از بوشن های مخصوص استفاده می شود.
لوله خرطومی فلزی
لوله های فلکسیبل به صورت مارپیچ از استیل ساخته می شوند و انعطاف پذیری بالایی دارند. این لوله ها معمولاً دارای روکش پلاستیکی هستند که استفاده از آن ها را در فضاهای باز امکان پذیر می سازد. برای اتصال این لوله ها به جعبه تقسیم، از گلندهای فلزی استفاده می شود.
لوله خرطومی پلاستیکی
این لوله ها انعطاف پذیر بوده و نصب آن ها آسان است. برای محیط های خانگی و تجاری مناسب هستند.
سایزهای رایج لوله برق و جعبه تقسیم
سه سایز اصلی لوله برق که به طور گسترده با جعبه های تقسیم استفاده می شوند عبارتند از:
- PG13.5: برای کابل های با قطر کوچک
- PG16: رایج ترین سایز برای کاربردهای عمومی
- PG21: برای کابل های با قطر بزرگتر
انتخاب سایز مناسب بسیار مهم است زیرا گلند و لوله باید با یکدیگر هماهنگ باشند تا اتصالی محکم و ایمن ایجاد شود.
گلند فلزی و نقش آن در اتصال لوله برق به جعبه تقسیم
گلند فلزی یکی از مهمترین قطعات در اتصال لوله برق به جعبه تقسیم است. این قطعه اتصال دهنده در انتهای لوله قرار می گیرد و لوله را به طور محکم و ایمن به جعبه تقسیم متصل می کند. بدون استفاده از گلند، اتصال لوله به جعبه پایدار نخواهد بود و احتمال نفوذ رطوبت، گرد و غبار و حتی جدا شدن لوله از جعبه وجود دارد.
گلندها در فاصله بین سیم و جعبه تقسیم قرار می گیرند و وظایف مهمی دارند:
- محافظت از سیم ها در برابر پارگی
- کنترل لرزش در محل اتصال
- کاهش فشار وارده به کابل ها
- جلوگیری از نفوذ رطوبت و آلاینده های محیطی
- آب بندی اتصال
انواع گلند فلزی که برای اتصال لوله برق ها مورد استفاده قرار میگیرند عبارتند از:
- گلند تک پیچ: این نوع گلند دارای روکش آلومینیومی، برنج، نیکل یا گالوانیزه است و با یک پیچ امکان اتصال ایمن و آب بندی لوله های خرطومی را فراهم می کند. به دلیل داشتن واشر و پکینگ، یک مهر و موم مطمئن ایجاد می کنند.
- گلند دو پیچ: این گلند از جنس آلومینیوم مقاوم در برابر زنگ زدگی ساخته می شود و برای اتصال لوله های فلکسیبل به جعبه تقسیم و کاندوئیت ها استفاده می شود. دو پیچ آن اتصال محکم تری ایجاد می کند و در محیط های صنعتی پرکاربرد است.
- گلند تابلویی: این نوع اتصال دهنده نقطه ورود کابل برق به جعبه تقسیم یا تابلو برق را می پوشاند و با ایجاد پوشش محافظ، ایمنی کابل ها را افزایش می دهد و از آن ها در برابر آتش سوزی، رطوبت و سایر عوامل طبیعی محافظت می کند.
- گلند زانویی: برای محل هایی که نیاز به تغییر جهت شدید وجود دارد، از گلند زانویی استفاده می شود تا از آسیب به کابل ها و لوله جلوگیری شود.
مراحل اتصال لوله برق به جعبه تقسیم
آماده سازی و ابزارهای مورد نیاز
قبل از شروع کار، باید اطمینان حاصل کنید که برق مدار مورد نظر قطع شده است. هرگز روی سیستم برق دار کار نکنید. ابزارهای مورد نیاز عبارتند از:
- انبردست و آچار مناسب
- اره فلز یا لوله بر
- لوله خم کن (در صورت نیاز)
- پیچ گوشتی
- چسب مخصوص PVC (برای لوله های پلاستیکی)
- گلند مناسب با سایز لوله
- چسب برق یا ترمینال
- تستر برق
انتخاب محل و نصب جعبه تقسیم
جعبه های تقسیم معمولاً در گوشه دیوارها و با فاصله ۲۵ تا ۴۰ سانتی متر از سقف نصب می شوند. محل نصب باید به گونه ای باشد که درب جعبه در دسترس باشد و امکان سرویس دهی وجود داشته باشد. برای نصب جعبه توکار، باید حفره ای در دیوار ایجاد کنید که جعبه دقیقاً در آن جای گیرد.
آماده سازی لوله برق
لوله برق را به طول مورد نیاز برش دهید. در صورتی که نیاز به خم کردن لوله باشد، از لوله خم کن استفاده کنید تا لوله له نشود. توجه داشته باشید که در فاصله بین دو جعبه تقسیم، تعداد خم ها نباید از ۴ عدد بیشتر شود و مجموع زوایای خم ها نباید از ۳۶۰ درجه تجاوز کند. در صورتی که نیاز به خم بیشتری باشد، باید از جعبه کشش (Pull Box) استفاده کنید.
برای لوله های فولادی، رزوه انتهای لوله را تمیز کنید و از وجود زبری های تیز اطمینان حاصل کنید که به کابل آسیب نرساند. برای لوله های PVC، انتهای لوله را تمیز کرده و برای اتصال آماده کنید.
نصب گلند بر روی لوله
برای لوله های فلکسیبل:
- گلند مناسب را انتخاب کنید (معمولاً گلند دو پیچ برای لوله فلکسیبل استفاده می شود)
- مهره گلند را از بدنه آن جدا کنید
- مهره را روی لوله فلکسیبل بکشید
- سپس بدنه گلند را به انتهای لوله متصل کنید
- برای محافظت بیشتر، سرلوله پلاستیکی نوع EC را به لوله فلکسیبل متصل کنید
- مهره را سفت کنید تا اتصال کاملاً محکم شود
برای لوله های فولادی رزوه دار:
- در صورت وجود رزوه در سوراخ جعبه، می توانید لوله را مستقیماً پیچ کنید
- در غیر این صورت، از بوشن برنجی استفاده کنید
- بوشن را به انتهای لوله بپیچید و سپس به جعبه متصل کنید
برای لوله های PVC , UPVC:
- از بوشن مخصوص PVC , UPVC استفاده کنید
- با چسب مخصوص PVC، بوشن را به لوله بچسبانید
- اجازه دهید چسب کاملاً خشک شود
اتصال لوله به جعبه تقسیم
- سوراخ مناسب روی جعبه تقسیم را انتخاب کنید
- در صورت لزوم، پانچ را بشکنید یا سوراخ را باز کنید
- گلند همراه با لوله را از داخل یا خارج جعبه (بسته به نوع گلند) عبور دهید
- مهره گلند را از سمت دیگر سوراخ بپیچید و سفت کنید
- اطمینان حاصل کنید که اتصال کاملاً محکم است و هیچ لقی وجود ندارد
- در صورت نیاز، از واشر یا نوار تفلون برای آب بندی بهتر استفاده کنید
عبور سیم ها از لوله
پس از اتصال لوله به جعبه، نوبت به عبور سیم ها می رسد:
- از فنر سیم کشی برای هدایت سیم ها استفاده کنید
- سیم ها را به فنر متصل کنید
- با احتیاط فنر را از داخل لوله عبور دهید تا سیم ها وارد جعبه شوند
- مطمئن شوید که سیم ها در حین عبور آسیب نبینند
- طول اضافی سیم (حدود ۱۵-۲۰ سانتی متر) را در داخل جعبه قرار دهید تا در آینده امکان تعمیر و سرویس وجود داشته باشد
اتصال سیم ها در جعبه تقسیم
- سیم های مشابه (فاز، نول، ارت) را شناسایی کنید
- سیم های فاز را به هم متصل کنید (با رعایت استانداردهای رنگ: قهوه ای یا مشکی برای فاز)
- سیم های نول را به هم متصل کنید (آبی یا آبی روشن)
- سیم های ارت را به هم متصل کنید (زرد-سبز)
- از ترمینال های موجود در جعبه یا چسب برق استفاده کنید
- اطمینان حاصل کنید که هیچ سیم لختی وجود ندارد
- اتصالات را محکم کنید تا شل نباشند
بستن و تست
- سیم ها را به صورت منظم در داخل جعبه چیدمان کنید
- درپوش جعبه تقسیم را نصب کنید و با پیچ ها محکم کنید
- برق مدار را وصل کنید
- با تستر برق، عملکرد صحیح سیستم را بررسی کنید
- مطمئن شوید که هیچ گونه جرقه یا صدای غیرعادی وجود ندارد
نکات ایمنی و استانداردها
- کلیه لوله کشی های برق باید از تابلوی برق مربوطه شروع و به جعبه تقسیم، جعبه کلید یا پریز ختم شود
- تعداد خم ها در فاصله دو اتصال مکانیکی (مثلاً دو جعبه تقسیم) نباید از ۴ عدد بیشتر شود
- مجموع زوایای خم ها نباید از ۳۶۰ درجه تجاوز کند
- حداقل فاصله بین لوله های برق و لوله های سایر تأسیسات (آب، گاز، بخار) باید ۱۵ سانتی متر باشد
- فاصله بالاترین لوله از سقف باید ۳۰ سانتی متر باشد
- لوله های توکار باید حداقل ۱۵ میلیمتر زیر سطح تمام شده دیوار یا سقف نصب شوند
- در مواردی که لوله ها در کف نصب می شوند، حداقل ۲۰ میلیمتر روی لوله باید بتون ریخته شود
جعبه های تقسیم فلزی باید به زمین متصل شوند. برای این منظور، سیم زمین (زرد-سبز) باید به بدنه فلزی جعبه متصل شود. این کار از برق گرفتگی در صورت بروز اشکال در عایق بندی جلوگیری می کند. در جعبه های پلاستیکی نیازی به اتصال زمین بدنه جعبه نیست، اما سیم های زمین باید به یکدیگر متصل شوند.
برای شناسایی آسان تر مدارها، روی درب جعبه تقسیم برچسب بزنید و مشخص کنید که این جعبه مربوط به کدام مدار است (مثلاً: اتاق خواب، آشپزخانه، سالن و…).
اشتباهات رایج در اتصال لوله به جعبه تقسیم
عدم استفاده از گلند
یکی از رایج ترین اشتباهات، اتصال مستقیم لوله فلکسیبل به جعبه تقسیم بدون استفاده از گلند است. این کار باعث می شود که اتصال ناپایدار باشد و احتمال نفوذ رطوبت و گرد و غبار به داخل جعبه وجود داشته باشد. همچنین در این حالت، کابل ها در محل خروج از لوله در معرض آسیب قرار می گیرند.
انتخاب سایز نامناسب
استفاده از گلند یا لوله با سایز نامناسب یکی دیگر از اشتباهات رایج است. گلند باید دقیقاً با سایز سوراخ جعبه و قطر لوله هماهنگ باشد. در غیر این صورت، اتصال محکم نخواهد بود.
سفت نکردن کافی مهره گلند
برخی افراد مهره گلند را به اندازه کافی سفت نمی کنند و این باعث می شود که در طول زمان لوله از جعبه جدا شود. مهره گلند باید با استفاده از آچار کاملاً سفت شود، اما نباید آنقدر فشار وارد کنید که گلند بشکند.
عدم توجه به تعداد خم ها
برخی افراد تعداد خم های بیش از حد در مسیر لوله ایجاد می کنند که این کار باعث می شود عبور سیم از لوله بسیار دشوار شود و احتمال آسیب به عایق سیم ها افزایش یابد.
اتصالات نامطمئن در جعبه
گاهی اوقات سیم ها در داخل جعبه تقسیم به درستی به هم متصل نمی شوند یا اتصالات شل هستند. این مسئله می تواند منجر به ایجاد جرقه، گرم شدن بیش از حد و حتی آتش سوزی شود.
استفاده از چسب برق به جای ترمینال
در اتصالات با آمپر بالا، استفاده صرف از چسب برق کافی نیست و باید از ترمینال استفاده کرد. چسب برق برای عایق بندی استفاده می شود، نه برای اتصال مکانیکی قوی.
جمع بندی
اتصال صحیح لوله برق به جعبه تقسیم یکی از ارکان اساسی یک سیستم برق رسانی ایمن و کارآمد است. این اتصال نه تنها باید از نظر مکانیکی محکم باشد، بلکه باید از نفوذ رطوبت، گرد و غبار و سایر عوامل مخرب محیطی جلوگیری کند. با استفاده از متریال مناسب، ابزار درست و رعایت استانداردهای ایمنی می توانید اتصالی مطمئن و بادوام ایجاد کنید.
بسیاری از حوادث برقی ناشی از اتصالات نادرست، استفاده از متریال نامرغوب یا عدم رعایت استانداردها هستند. با آموزش صحیح، استفاده از ابزار مناسب و توجه به جزئیات می توانید از بروز این حوادث جلوگیری کنید. همیشه به یاد داشته باشید که ایمنی در اولویت است و هرگز نباید در مسائل مربوط به برق سهل انگاری کنید.
اگر در هر مرحله از کار با مشکل مواجه شدید یا اطمینان کافی از صحت کار خود ندارید، حتماً از یک برقکار حرفه ای کمک بگیرید. هزینه مشاوره یا دستمزد برقکار در مقایسه با خطرات احتمالی ناشی از نصب نادرست بسیار ناچیز است.
با رعایت نکات ذکر شده در این مقاله، مراحل گام به گام و استفاده از تجهیزات استاندارد می توانید اتصال لوله برق به جعبه تقسیم را به صورت ایمن و اصولی انجام دهید و از یک سیستم برق رسانی مطمئن و بادوام برای سال های متمادی بهره مند شوید.